Email
Twitter
WhatsApp
İnstagram

İyiliğe Karşı Olan Her Şeye MUHALİF !

İLETİŞİM

İyiliğe Karşı Olan Her Şeye MUHALİF!

İyiliğe Karşı Olan Her Şeye MUHALİF !

İletişimde Soruların Gücü ve Yarattığı Sonuçlar

İletişimde Soruların Gücü ve Yarattığı Sonuçlar

İnsan ilişkilerinin temel yapı taşlarından biri olan iletişim, yalnızca kelimelerin aktarılmasından ibaret değildir; kullandığımız dil, sorduğumuz sorular ve bu soruların arkasındaki niyet, karşımızdaki kişinin ruh dünyasında derin izler bırakır. Kimi zaman iyi niyetle kurulan tek bir soru cümlesi, aradaki bağı güçlendirmek yerine görünmez duvarlar örebilir. İletişimin doğasını anlamak ve sağlıklı ilişkiler kurabilmek için sadece ne söylediğimize değil, nasıl sorduğumuza ve bu soruların muhatabımızda ne tür duygusal tepkiler uyandırdığına yakından bakmamız gerekir.

Sorulmayan sorulara verilen cevaplar kimsenin bir işine yaramaz. Sorulmayan soruya verilen cevabın ne yeri ne de zamanı olmayabilir. İnsan; cevabını aradığı soruları, o cevabı duymaya hazır olduğunda ya da cevabını bulup bulduğu cevaptan emin olduktan sonra sorar. Bu bağlamda insana yardımın soru sormakla, fakat "doğru soruyu" sormakla başladığı söylenebilir. "Neden bunu yaptın?" diye bir soru sormak, kişinin yaptığı ancak farkında olmadığı bir davranışa dikkatini çekmek amacı ile tercih edilebilir. Böyle bakıldığında soru soran için eleştirilebilecek bir durum yoktur; çünkü bu soruyu sorarken temel amacı ya da niyeti, karşısındaki insanın kendi davranışları ve bu davranışların sonuçlarına ilişkin bir farkındalık kazanmasıdır. Bir de bu sorunun, yani "Neden bunu yaptın?" sorusunun, muhatabı açısından nasıl algılandığına bakılmalıdır. Şimdi bu soruya maruz kalan kişinin düşüncelerini, duygularını ve bunların sonucunda oluşacak davranışlarını anlamaya çalışalım.

Öncelikle şunu ifade etmek gerekir ki böyle bir soruyu soran kişi kim olursa olsun; pozisyonu, yaşı ve eğitim düzeyi ne olursa olsun sorulan kişide benzer düşüncelere, duygulara ve davranışsal sonuçlara yol açabilir. Bu kişiler yargılandıklarını, değerlendirildiklerini ve suçlandıklarını düşünmeye başlarlar. Bu düşüncelerin oluşturacağı duygular ise öfke, kızgınlık, suçluluk ve değersizlik gibi olumsuz duygulardır. Bu duyguların muhtemel davranışsal sonuçları; kişinin baş etme tarzına göre saldırganca tepki verme, boyun eğme ya da inkâr etme şeklinde ortaya çıkar. Çocuklarda bunlara bir de "dona kalma" tepkisi eklenebilir. Bütün bu yöntemlerin temel amacı, kişinin kendini savunması, benlik bütünlüğünü koruması ve kişilik gelişiminin önünde engel oluşturan bu durumla baş etmesidir.

Her bir yöntemin temel amacı savunma olsa da bunun bir bedeli vardır. Yukarıda bahsedilen baş etme yöntemlerinin ortak bedeli, bireyin sosyalleşmesinin zarar görerek yalnızlığa doğru yol almasıdır; ki yalnızlık, psikolojik rahatsızlıkların yeşerdiği en temel zemindir. Özellikle çocuklarla kurulan iletişimde "neden" ya da "niye" ile başlayan süreçlerin kazananı yoktur. "Niye?" ya da "Neden?" diye soran kişinin alacağı cevaplar, muhatabının yaşadığı bu savunmacı düşünce ve duygu bağlamında şekilleneceğinden tatmin edici olmayacaktır. Bu durum, her cümlesi "neden" ya da "niye" ile başlayan sonu gelmeyen bir soru silsilesine yol açar. Bu sorulara cevap veren kişi de temel olarak kendini, yani benliğini korumaya odaklanacağı için verdiği cevaplar gerçek bağlamla örtüşmeyecek ve böylece bir kısır döngü oluşacaktır. Bu kısır döngü, çocuk ya da yetişkin olsun bireyin var olan durumu ya inkâr etmesine ya da o duruma boyun eğmesine neden olur. Her iki yaklaşım da bireyin gerçekle yüzleşmesini engeller. Gerçekle yüzleşememe durumu ise bireyin gerçeklikten uzaklaşmasına, bu da onun giderek kendine yabancılaşmasına zemin hazırlar.

Bunun yerine, yani "neden" ya da "niye" ile başlayan soru cümleleri kurmak yerine daha çok davranışa yönelik yapıcı tepkiler verirsek, kişiyi değil ortamı düzenlemeye çalışırsak ve sonuca değil sonucu ortaya çıkaran koşulları değiştirmeye odaklanırsak çok daha işlevsel sonuçlara ulaşabiliriz. Örneğin; "Yavrum, neden ödevini yapmıyorsun?" diye sormak yerine, "Şu anda ne yaparsan senin için daha iyi olur? Biraz düşünüp benimle paylaşırsan çok sevinirim." şeklinde yaklaşmak; çocuğun odaklandığı konuyu, yapması gereken sorumluluğu ve bunun sonuçlarını kendi kendine düşünmesini sağlayacaktır. Bu yaklaşım, aynı zamanda çocuğun yaptığı olumsuz davranışın gizemini de azaltabilecek bir tepkidir. Kişiye yaptığı fakat yapmaması gerektiği bir şeyi sürekli "neden" ya da "niye" ile sorgulamak o davranışın gizemini artırır; gizemli olan ise her zaman daha çekici hâle gelir. Ancak burada en önemli nokta; bu ve benzeri yapıcı tepkileri ara sıra deneyip "Geçenlerde kullandım, hiçbir işe yaramadı." diyerek vazgeçmek değil, hem kendi içimizde hem de çevremizle olan ilişkilerimizde tutarlı bir şekilde sürdürmektir. Doğru yerde ve doğru şekilde sorulan soru, değişimin ve gelişimin öncüsüdür.

Bununla birlikte göz ardı edilmemesi gereken bir diğer husus da sorulan soruları ne ile ilişkilendirerek ya da neyi referans alarak cevaplandırdığımızdır. Örneğin; "Mutlu musunuz?" veya "Huzurlu musunuz?" gibi soruları cevaplamak isteseniz aklınıza ilk ne gelir? Bu sorulara verdiğimiz yanıtlar, aslında hayatı hangi pencereden değerlendirdiğimizin ve iç dünyamızdaki referans noktalarımızın bir yansımasıdır. Dolayısıyla hem kendimize hem de başkalarına yönelttiğimiz her soruyu yargıdan arındırıp anlayış ve farkındalık zeminine oturttuğumuzda, iletişim bir çatışma alanı olmaktan çıkıp gerçek bir keşif ve iyileşme yolculuğuna dönüşecektir.

Güncellenme Tarihi
  • 22 Kasım 2026, 09:51
Yazının Adı
İletişimde Soruların Gücü ve Yarattığı Sonuçlar