Kardeşiniz ne kadar kardeşiniz?
Hiç düşündünüz mü?
Sizi ne kadar sever? Başarınızdan mutluluk duyar mı, kıskanır mı? Zor gününüzde yanınızda mı olur, yoksa zor gününüzü fırsata mı çevirir?
Hele bir de araya para, mal, mülk, miras girsin…
O zaman kardeşinizin ne kadar kardeşiniz olduğunu daha iyi anlarsınız!
Türkçede birbirini çok seven, güvenen, koruyan iki insan için güzel bir sözümüz var:
“Kardeş gibiler!”
Peki, neden kardeş gibi?
Kardeşlik gerçekten sevginin, güvenin ve sadakatin en yüksek ölçüsü mü?
Yoksa biz, yaşamakta zorlandığımız bir ilişkiyi hayalimizde kutsallaştırıp insanlığın en güzel benzetmelerinden biri haline mi getirmişiz?
Seçemediklerimiz!
Hayatta başımıza gelen sıkıntıların bir kısmı kendi seçimlerimizden kaynaklanır.
Yanlış arkadaş seçeriz, yanlış ortak seçeriz, yanlış insanlara güveniriz.
Bazen eşimizi seçerken bile yanılırız.
Hatta apartman yöneticisini seçeriz, sonra yıllarca onunla uğraşırız!
Bir de seçemediklerimiz var.
Annemizi, babamızı, kardeşimizi, kuzenimizi, akrabalarımızı…
Onları seçme hakkımız yok.
Dünyaya gelirsiniz, bir bakarsınız hepsi hayatınızın içinde!
Kimisi hayatınızın en büyük mutluluğu olur. Kimisi de ömür boyu uğraşacağınız bir mesele.
Şimdi düşünün.
Seçerek hayatımıza aldığımız insanlarla bile bunca sorun yaşarken, seçme imkânımız bulunmayan insanların yalnızca akrabamız oldukları için güvenilir, dürüst ve iyi niyetli olacaklarını neden varsayıyoruz?
Bir arkadaşınızla ilişkinizi bitirebilirsiniz. Ortağınızdan ayrılabilirsiniz. Apartman yöneticisini değiştirebilirsiniz.
Ama kardeşinizi değiştiremezsiniz.
İsterseniz kırk yıl konuşmayın.
Yine kardeşinizdir!
Kan bağı, karakter bağı değildir
Aynı anne babadan doğmak, aynı ahlaka sahip olmak anlamına gelmez.
Biri çalışkan, diğeri tembel olabilir. Biri cömert, diğeri açgözlü. Biri dürüst, diğeri çıkarcı.
Birinin başarısı diğerini sevindireceğine kıskandırabilir.
Üstelik bu rekabet bazen çocuklukta başlar.
Anne babanın ilgisi, kayırmacılık, kıyaslamalar, ayrıcalıklar…
Birine her şey verilir, diğerinden fedakârlık beklenir.
Çocuklar büyür, anne babalar yaşlanır ama çocukluk hesapları kapanmaz.
Sonra bir gün miras gündeme gelir.
Bir ev, bir arsa, birkaç dönüm toprak…
Bir bakarsınız kardeşler mahkemelik!
Adalet Bakanlığının 2025 yılı istatistiklerine göre yalnızca miras nedeniyle ortaklığın giderilmesi konusunda 18.388 yeni dava açılmış. Önceki yıllardan devredenlerle birlikte bu alanda mahkemelere gelen dosya sayısı 51.835.
Elbette hepsi kardeşler arasında değil. Ama mal paylaşımının ne kadar ciddi bir çatışma alanı olduğunu göstermeye yetiyor.
Hatta bazıları anne babaları hayattayken bile onların mal varlıklarını ele geçirmek için türlü yollara başvurabiliyor.
Demek ki aynı anne babanın çocukları olmak, birbirinin hakkına saygı göstermeye yetmiyor.
Ölüm bile bitiremiyor!
Bir de yıllarca tanıdığım bazı kardeşler var.
Hayattayken birbirlerine huzur vermemişler. Sürekli kavga, kıskançlık, çekişme, mal mülk hesabı…
Sonra içlerinden biri ölmüş.
Sanırsınız mesele kapanacak.
Ne gezer!
Hayatta kalanlar, ölen kardeşlerinin kendilerine nasıl haksızlık yaptığını, haklarını nasıl yediğini, nasıl kazık attığını anlatmaya devam ediyor.
Yıllar geçiyor, öfke geçmiyor.
Ölen mezarında, kalan hâlâ onunla hesaplaşıyor!
Üstelik dışarıdan bakan, bu insanların arasındaki gerçekleri bilmiyorsa:
“Ne güzel kardeştiler!” diyor.
Ne güzel kardeşlik ama!
Bazı kardeşlikler dışarıdan bakıldığında aile saadeti, içeriden yaşandığında bitmeyen bir hesaplaşma.
Demek ki kardeşlik yalnızca yaşarken değil, öldükten sonra bile insanın peşini bırakmayan bir ilişki olabiliyor.
Dost seçilmiş kardeş midir?
Türkçede bir söz daha var:
“Dost, seçilmiş kardeştir.”
Ne güzel!
Ama bir dakika…
Dostluğu yüceltmek için bile kardeşliği ölçü alıyoruz.
Oysa dostumuzu seçiyoruz. Kardeşimizi seçemiyoruz.
Dostluk, insanların birbirlerini tanıyarak, severek ve güvenerek kurdukları bir ilişki.
Kardeşlik ise doğduğumuz gün bize verilmiş bir akrabalık bağı.
Biri tercihimiz.
Diğeri kaderimiz.
Elbette dostlarımız da bizi hayal kırıklığına uğratabilir. Ama dostluğun değeri kan bağından değil, insanların birbirlerine nasıl davrandığından doğar.
İnsan kardeşinden görmediği vefayı dostundan, dostundan görmediği kötülüğü kardeşinden görebilir.
Öyleyse neden dostluğu kardeşliğe benzeterek övüyoruz?
Belki de tersini yapmalıyız.
Birbirini gerçekten seven, koruyan, haklarına saygı gösteren iki kardeş gördüğümüzde:
“Ne güzel, dost gibiler!” demeliyiz.
Kardeşlik mi, kardeşçilik mi?
Bir de kardeşlik sözcüğünü ne kadar kolay kullandığımıza bakın.
Din kardeşliği, millet kardeşliği, yol kardeşliği…
Siyasette kardeşiz, ticarette kardeşiz, mahallede kardeşiz.
Herkes birbirinin kardeşi!
Ama sıra menfaate gelince kardeşlik bazen kapıdan çıkıyor.
Zaten insanlığın en eski anlatılarından biri Habil ile Kabil’in hikâyesi değil mi?
İki kardeş.
Kıskançlık.
Ve cinayet.
Demek ki kardeşlik, insanı kötülükten korumaya tek başına yetmiyor.
Binlerce yıldır biliyoruz bunu.
Yine de kardeşliği sevginin ve güvenin en yüksek ifadesi olarak kullanıyoruz.
Bence burada ciddi bir kavram yanılgısı var.
Kardeşlik biyolojik bir gerçekliktir. Kardeşçe davranmak ise ahlaki bir tercihtir.
Ve bu ikisi her zaman aynı insanda buluşmuyor.
Son söz
Ben kardeşliği küçümsemiyorum.
Tam tersine, kardeşliğe yüklediğimiz güzel anlamların gerçek hayatta da karşılık bulmasını istiyorum.
Ama kan bağını karakterin, akrabalığı güvenin, aynı aileden gelmeyi dürüstlüğün garantisi saymayı doğru bulmuyorum.
İnsanları doğarken sahip oldukları akrabalık ilişkilerine göre değil, yaşarken gösterdikleri davranışlara göre değerlendirmeliyiz.
Çünkü kardeşlik yalnızca aynı anne babadan doğmuş olmakla övünülecek bir meziyet değil.
Asıl meziyet, kardeşine kardeşçe davranabilmek.
O yüzden bir daha birbirini çok seven iki insan için “Kardeş gibiler!” dendiğini duyarsanız bir düşünün.
Acaba onları övüyor muyuz, yoksa farkında olmadan kardeşliği olduğundan fazla mı övüyoruz?
Dostumuzu seçeriz, kardeşimizi seçemeyiz.
Ama ne dostluk ne kardeşlik, iyi insan olmanın garantisidir.
Ve unutmayalım:
Bazı insanlar kardeşimiz olduğu için hayatımızdadır.
Bazıları ise hayatımızda olmayı hak ettiği için kardeşimiz kadar değerlidir.
Kardeşliği değerli kılan aynı kandan olmak değil, birbirinin kanına girmemektir!
Osman Ataman